Άρθρο του Γιώργου Λεχουρίτη, στέλεχος πρόληψης Κ.Π. ΑΘΗΝΑ ΥΓΕΙΑ, συστημικός ψυχολόγος για την Ψυχική Υγεία
- 13 ώρες Ago
- 1 Min Read
Η Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας είναι μια σταθερή υπενθύμιση της σημασίας της ψυχικής υγείας ως θεμελιώδους ανθρώπινο δικαίωμα και της ανάπτυξής μιας κοινωνίας που ευαισθητοποιείται γύρω από τα ζητήματα ψυχικής υγείας. Η ημέρα αυτή είναι η ευκαιρία για φορείς, οργανώσεις και κοινότητες να παρουσιάσουν τα έργα τους και να προτείνουν βιώσιμες παρεμβάσεις για την υποστήριξη της ψυχικής ευημερίας.
Για το 2026, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και η Παγκόσμια Ομοσπονδία Ψυχικής Υγείας αφιερώνουν την ημέρα στο κεντρικό μήνυμα: «Lived Experiences Heard: Real Voices, Real Change» («Ακούγοντας τη Βιωμένη Εμπειρία: Αληθινές Φωνές, Πραγματική Αλλαγή»). Το φετινό θέμα αναδεικνύει τη σημασία του να δίνουμε χώρο και λόγο στις αληθινές εμπειρίες των ανθρώπων, να ακούμε χωρίς προκαταλήψεις με ουσιαστική υποστήριξη.
Σύμφωνα με το μήνυμα του ΠΟΥ (Παγκόσμιου Οργανισμού για την Υγεία), ως «βιωμένη εμπειρία» αναφέρεται στην προσωπική γνώση και κατανόηση που αποκτά ένα άτομο που έχει ζήσει ή ζει το ίδιο με μια ψυχική διαταραχή, συναισθηματική δυσφορία ή ψυχικό τραύμα.
Πολύ συχνά, ζητείται από άτομα με βιωμένη εμπειρία να μοιραστούν τις ιστορίες τους, αλλά τα ίδια αποκλείονται από τη λήψη αποφάσεων. Η ουσιαστική συμμετοχή όμως υπερβαίνει την απλή ακρόαση. Σημαίνει τη δημιουργία ευκαιριών ώστε οι άνθρωποι με βιωμένη εμπειρία να μπορούν να επηρεάζουν τις αποφάσεις, να συμμετέχουν στον από κοινού σχεδιασμό υπηρεσιών, να ενισχύουν προσεγγίσεις που καθοδηγούνται από ομότιμους και να αμφισβητούν το στίγμα. Τα θεραπευτικά προγράμματα δεν σχεδιάζονται πλέον «για» τους ασθενείς αλλά «μαζί με τους ασθενείς».
Ως αποτέλεσμα τείνουν να γίνονται περισσότερο ανθρωποκεντρικά, να βασίζονται στα δικαιώματα και να ανταποκρίνονται στις ανάγκες και τις ανησυχίες των ανθρώπων.
Μια σημαντική προτεραιότητα για τα άτομα με βιωμένη εμπειρία είναι η μετάβαση από τα ψυχιατρικά ιδρύματα μακράς παραμονής προς μια ανθρωποκεντρική φροντίδα ψυχικής υγείας που παρέχεται στην κοινότητα.
Τα ιδρύματα τείνουν να προκαλούν απομόνωση και πολύ συχνά συνδέονται με χαμηλής ποιότητας φροντίδα, καταναγκασμό και παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η αποϊδρυματοποίηση απαιτεί μια προσεκτικά σχεδιασμένη μετατόπιση στη χρηματοδότηση, τις υπηρεσίες και την υποστήριξη, ώστε οι άνθρωποι να μπορούν να ζουν στις κοινότητές τους. Ανταποκρινόμενος σε αυτή την προτεραιότητα, ο ΠΟΥ θα εκδώσει πρακτικές κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την αποϊδρυματοποίηση.
Είναι σημαντικό να αναφερθούμε ωστόσο ότι σε μια κοινωνία όπου η λειτουργικότητα συχνά ταυτίζεται με την ψυχική υγεία, οι εμπειρίες μας είναι εύκολο να υποτιμηθούν. Αν δουλεύω, αν ανταποκρίνομαι στις υποχρεώσεις μου, αν δεν έχω καταρρεύσει, τότε μάλλον είμαι καλά. Είναι όμως πράγματι έτσι;
Η λειτουργικότητα δεν είναι το ίδιο με την ποιότητα στην ζωή μας , την ευεξία!
Η ικανότητα ενός ανθρώπου να συνεχίζει να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της καθημερινότητας είναι ασφαλώς σημαντική. Ωστόσο δεν είναι επαρκής.
Η ψυχική υγεία δεν ορίζεται απλώς ως η απουσία μιας ψυχικής διαταραχής. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας την περιγράφει ως μια κατάσταση ψυχικής ευεξίας που επιτρέπει στον άνθρωπο να αντιμετωπίζει τις δυσκολίες της ζωής, να αξιοποιεί τις δυνατότητές του, να εργάζεται, να μαθαίνει και να συμμετέχει στην κοινότητά του.
Με άλλα λόγια, το ερώτημα δεν είναι μόνο αν «λειτουργούμε», αλλά και πώς βιώνουμε τη ζωή που ζούμε.
Η έρευνα γύρω από την ψυχολογική ευεξία έχει εδώ και χρόνια αναδείξει διαστάσεις όπως η αίσθηση σκοπού, η προσωπική ανάπτυξη, η αυτονομία, οι ουσιαστικές σχέσεις και η αποδοχή του εαυτού ως πλευρές μιας ζωής που βιώνεται ως πληρέστερη (Ryff, 2014).
Η έρευνα έχει επίσης προτείνει ότι η ψυχική δυσφορία και η ψυχική ευεξία, παρότι συνδέονται, δεν είναι απλώς δύο άκρα της ίδιας γραμμής. Ένας άνθρωπος μπορεί να μην πληροί τα κριτήρια κάποιας ψυχικής διαταραχής και ταυτόχρονα να βιώνει χαμηλά επίπεδα νοήματος, σύνδεσης ή προσωπικής ανάπτυξης(Keyes, 2002· Franken et al., 2018).
Η ψυχική υγεία στηρίζει την ικανότητά μας να λαμβάνουμε αποφάσεις, να δημιουργούμε σχέσεις και να συνδιαμορφώνουμε τον κόσμο που μας περιβάλλει. Είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την προσωπική, κοινωνική και οικονομική πρόοδο.
Σε κάθε χρονική στιγμή, ένας πολυσύνθετος συνδυασμός ατομικών, οικογενειακών, κοινωνικών και δομικών παραγόντων μπορεί είτε να ενισχύσει είτε να υπονομεύσει την ψυχική υγεία. Παρότι οι περισσότεροι άνθρωποι επιδεικνύουν σημαντικά επίπεδα ψυχικής ανθεκτικότητας, ορισμένοι όταν εκτίθενται σε αντίξοες συνθήκες (όπως φτώχεια, βία, αναπηρία ή κοινωνική ανισότητα) διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ψυχικών διαταραχών.
Η Πρόληψη και η έγκαιρη αναζήτηση βοήθειας στην ψυχική υγεία είναι το «κλειδί» για την αποτροπή σοβαρών διαταραχών και τη διατήρηση της μακροχρόνιας ευεξίας.
Πολλές καταστάσεις ψυχικής υγείας μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά με σχετικά χαμηλό κόστος, όμως τα συστήματα υγείας παραμένουν χρόνια υποχρηματοδοτημένα και το χάσμα κάλυψης των υπηρεσιών είναι τεράστιο σε παγκόσμιο επίπεδο. Όπου παρέχεται φροντίδα, η ποιότητά της είναι συχνά ανεπαρκής, ενώ τα άτομα που ζουν με ψυχικές διαταραχές βρίσκονται αντιμέτωπα με διακρίσεις και παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων τους.
Το συμπέρασμα: η κοινωνία πιέζεται, και ένα μέρος της πίεσης μετατρέπεται είτε σε νόσηση είτε σε φαρμακευτική «αυτοάμυνα».
Γι’ αυτό δύο επείγοντα ψυχοκοινωνικά καθήκοντα παραμένουν:
1. καθολική προσβασιμότητα και υποστήριξη, μέσω προγραμμάτων πρόληψης και προαγωγής της ψυχοκοινωνικής υγείας, στο δομημένο εργασιακό και κοινωνικό περιβάλλον και,
2. ολική ανασύνταξη του κοινωνικού κράτους:πρωτοβάθμια φροντίδα, κοινοτικές υπηρεσίες ψυχικής υγείας, πρόληψη, στήριξη αναπηρίας ατόμων), «σε ανάγκη»
Βιβλιογραφικές Αναφορές
Franken, K., Lamers, S. M. A., Ten Klooster, P. M., Bohlmeijer, E. T., & Westerhof, G. J. (2018). Validation of the Mental Health Continuum-Short Form and the dual continua model of well-being and psychopathology in an adult mental health setting. Journal of Clinical Psychology, 74(12), 2187–2202. doi.org/10.1002/jclp.22659
Keyes, C. L. M. (2002). The mental health continuum: From languishing to flourishing in life. Journal of Health and Social Behavior, 43(2), 207–222. doi.org/10.2307/3090197
Ryff, C. D. (2014). Psychological well-being revisited: Advances in the science and practice of eudaimonia. Psychotherapy and Psychosomatics, 83(1), 10–28. doi.org/10.1159/000353263
World Health Organization. (2025, October 8). Mental health. who.int/news-room/fact-sheets/detail/mental-health-strengthening-our-response
10 Οκτωβρίου: Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, ΠΟΥ, μπορείτε να δείτε περισσότερα στην ιστοσελίδα του ΠΟΥ:
